Cefndir Daearyddol a Ieithyddol

Sefydlwyd Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol ym 1996.  Mae’r ardal ddaearyddol amrywiol a gynhwysir ynddi yn estyn 20 milltir i gyfeiriad Gor-DeDd rhwng Gwaun-cae-Gurwen yn Nyffryn Aman i Gynffig ar yr arfordir de-ddwyreiniol, a 15 milltir mewn cyfeiriad CDd-Dor o Bontneddfechan ym mhen uchaf Cwm Nedd i Dwyni Crymlyn ar lannau Bae Abertawe.  Mae’r ardal yn cynnwys tair prif dref – Castell-nedd, Port Talbot a Phontardawe – a’r cymunedau yn eu cymoedd, sydd yn amrywio o ran maint a nodweddion ieithyddol.  Yn ôl yr amcangyfrifon diweddaraf, mae rhyw 140,000 o bobl yn byw yng Nghastell-nedd Port Talbot.
Yn ôl cyfrifiad 2001 mae rhyw 19.35 (25,214) o’r boblogaeth 3 oed a throsodd yn deall Cymraeg llafar
Canran o’r boblogaeth oed 3 a throsodd yn deall Cymraeg llafar neu yn siarad Cymraeg heb ddarllen neu ysgrifennu yn ôl Cyfrifiad y boblogaeth 2001.