Yn dilyn cytundeb gyda thîm rhanbarthol y Gweilch, mae’r Fenter Iaith wedi bod yn gyfrifol am drefnu erthyglau dwyieithog sydd wedi ymddangos o fewn rhaglenni bob gêm gartref.
Dyma’r erthyglau mwyaf diweddar:-

Nymber 8…Dyna o’dd y bys o’n i’n dala i fynd lawr i Abertawe ‘slawer dydd, i weld y Scarlets yn whare’r Jacs, ne yn amlach falle, i wylio Morgannwg yn whare criced, ar faes Sant Helen.

O’n i’n arfer meddwl taw ca’l ych geni ne’ fagu yr ochor iawn o’r bont o’dd yn neud dyn yn gefnogwr i un tîm ne’r llall. So hyn yn wir wrth gwrs. So fe erio’d wedi bod yn wir, ac yn yr oes sydd ohonni,fydd e ddim chwaith. Ma ‘na gryse Gweilch, Scarlets, Gleision a’r Dreigie i’w gweld ymhobman, gyda thimoedd marchnata pob rhanbarth yn ceisio ‘u gore glas i ga’l y gore ar y rhanbarth drws nesa.

Ma’ na fwy nag un pont yn croesi’r Llwchwr, ac fe ges i’n magu rhyw filltir i’r gorllewin o’r un sy’n croesi’r afon ym Mhontarddulais. Ie symud i’r Fforest i fyw pan yn grwt ifanc iawn o’r Tymbl.Mynd i’r ysgol yn yr Hendy ac yna Llanelli Boys, ac felly dim ond un tîm o’n i yn mynd i gefnogi, ac ro’dd y tîm hwnnw yn mynd i fod i’r gorllewin o’r Llwchwr, achos fel ma’ pawb call yn gwbod …… West is Best.

Daeth chydig o dro ar fyd ers y dyddie hynny, ond ma’r elyniaeth iachus sy’n bodoli rhwng y Gweilch a’r Scarlets wedi wreiddio yn ddwfn yn yr hen frwydrau hynny ar draws y Llwchwr, rhwng Llanelli, Abertawe a Chastell Nedd.

Go brin cofiwch yn enwedig a ninne yng nghanol gŵyl y Pasg y bydd y drwg deimlad yn cyrraedd y lefelau a welwyd nôl yn oes yr arth a’r blaidd.

Meddyliwch am yr amser hynny pan geuwyd steshon Abertawe yn dilyn buddugoliaeth gan y Scarlets ar faes Sant Helen. O’dd ro’dd y cefnogwyr cartre wedi gwylltio gymaint, fe geuwyd y gatie, a bu rhaid i rai milo’dd o gefnogwyr gerdded sha thre.

Cofiwch chi, rhai tymhorau yn gynharach, ro’dd cefnogwyr tre’r sosban wedi pledu trên Abertawe gyda phob math o daflegre, a’r ôl i’r Jacs feiddio ennill ar y Strade!!
Ma dyddie’r trenne wedi pylu’n ddifrifol, ac ma dyddie dala’r Nymber 8 wedi dod i ben yn llwyr. Ond tra bo’rygbi yn ca’l i whare yn y rhan fach hon o’r byd, dewch i ni obeithio y bydd yr elyniaeth iachus o bob ochor i bontydd Llwchwr yn parhau hyd at ddydd y farn. Pob lwc i’r ddou dîm heddi, a boed i’r tîm gore ennill…..cyn belled â bod hwnnw yn dod o’r Gorllewin………..o’r Llwchwr.

Allai’m meddwl am well ffordd i groesawu’r flwyddyn newydd na gwylio’r Gleision yn ‘hedfan’ tua’r Gweilch, a’r Gweilch yn troi’n ‘Las’ wrth geisio curo tîm y brif ddinas!

Wastad yn gêm anodd i’w rhagweld – weithiau heb lawer o rygbi’n digwydd, gall fod yn siomedig a dirdynnol, bob tro’n wrthdrawiadol. Ond mae yna ymroddiad pur sy’n gwneud i fi a’m tad anghofio popeth sy’n digwydd yn y byd. Mae’n ryddhad, 80 munud o ddim byd ond rygbi. Gweiddi – ar y chwaraewyr, ac ar ein gilydd! Ni yw’r arbenigwyr, gallen ni hyfforddi Cymru! ’Dyn ni’n ei garu!

Os nad yw’r ornest ei hun yn gymhelliad, mae sylweddoli y gallai, mewn ’chydig dros fis, rhyw 25 o’r chwaraewyr ar faes y Liberty heddiw fod yn cyfnewid eu siwmperi rhanbarthol am un coch yn ‘Twickers ey what”. Nifer o anafiadau, sy’n creu cyfleoedd i eraill. Chwarae i’r tîm a disgleirio fel unigolyn.

Mae’r enwau heddiw’n fy atgoffa o un o’m hoff ornest fel plentyn, y Probables v y Possibles. Ydych chi’n eu cofio? Roberts, Shanklin, Cooper, G. Jenkins yn erbyn Biggar, Hook, J Thomas a’r criw. Dewiswch eich dau set o XV.

Dim llawer o obaith gweld hynny’n digwydd gyda’r rhaglen fel ag y mae. Mae’r gêm yn newid mor gyflym, y chwaraewyr yn enfawr a’r “gwrthdrawiadau’n” wirioneddol beryglus.

Mae problem ’da S4C heddiw hefyd. Pan fydd Jerry Collins yn taclo Jamie Roberts, sut fydd hi’n bosibl cael “dryll” y dyn o’r Gweilch a “gen” y dyn o’r Gleision i’r un shot? Bydd rhaid defnyddio lens ongl lydan.

Mwynhewch! Gan ddymuno i chi i gyd 2010 hapus a iach.

Geth

Mae’r ornest rhwng y Gweilch a Seintiau Northampton yn un fyddai’n diddori unrhyw gefnogwr rygbi, yn ddifater o unrhyw deyrngarwch, ond mae’n arbennig iawn yng nghartref y Williams oherwydd arwyddocâd y ddwy ardal i ni. Roeddwn yn ffodus iawn i chwarae o fewn y rhanbarth a hefyd i Northampton, ac mae gennyf atgofion hoffus o’r ddau - chwaraeais fy ngêm gyntaf ac olaf o rygbi uwch yn y llefydd yma. Roedd chwarae i Abertawe a Castell-nedd fel breuddwyd i mi.
Pan gerddais allan o’r twnel yn Franklins Gardens ar gyfer fy ngêm olaf, rwy’n cofio edrych ar y bwrdd yr oedd pawb yn arwyddo wedi i nhw chwarae eu gêm llwyddiannus cyntaf i’r Seintiau. Pan glywais ‘When The Saints Go Marching In’ yn chwarae yn ‘Jimmy’s End’, sylweddolais cymaint o fraint ydoedd wedi bod yn y 16 tymor i mi chwarae - fy mhryder nawr oedd beth i wneud ar brynhawn Sadwrn o hyn ymlaen.
Mae fy mywyd tu allan i rygbi a fy amser gyda fy nheulu yn fwy arwyddocaol i mi. Yn rhanbarth y Gweilch cefais fy ngeni a magu, a dyma le dechreuodd fy angerdd at y gêm sydd wedi ffurfio cwrs fy mywyd. Baglan bydd fy nghartref o hyd - hyd yn oed os na allaf berswadio gweddill y teulu i symud yno un diwrnod. Rwyf wedi teithio i lawr yr M4 gydag ambell dîm rygbi di-Gymraeg, a fi fyddai’r unig un yn cyffroi wrth weld gwaith dur Corus. Mae 10 mlynedd wedi mynd heibio yn awr ers i mi symud, ac i fy mhlant Alffi(11) a Anna(9), Northampton yw eu cartef. Er bod ganddynt acenion ‘posh’ Nothampton, mae fy mhlant yn ystyried eu hun yn Gymry ac yn gwisgo’u cenhinen a chenhinen pedr gyda balchder ar Fawrth y 1af.
Mae’r ddau le yn debyg iawn mewn sawl ffordd – y ddau yn cael eu galw’n trefi rygbi. Mae hyn yn arferol yn Ne Cymru, ond yn Lloegr mae’r crysau pêl-droed yn dominyddu'r dref fel arfer, ond mae Northampton yn eithriad i hyn. Mae’r ddau le wedi cynhyrchu talent aruthrol ac yn dal i wneud yn gyson heddiw, gan gynnwys llawer o chwaraewyr lleol sydd yn gallu manteisio ar y cyfle i chwarae gyda’r enwau mawr fel Filo TiaTia a Jerry Collins i’r Gweilch a Bruce Reihana, Carlos Spencer a Tom Smith i Northampton.
Er bod y twrnamaint yma yn ystod rhaglen ryngwladol Hydref , a bydd llawer o’r enwau mawr ar goll, mae’n gyfle i ni edrych ar ddyfodol y tîm ac o bosib y chwaraewyr rhyngwladol sydd i ddod. Felly gobeithio bydd yr ornest heno yn un llawn cyffro, a gallaf i loddesta yn llwyddiant pa bynnag tîm fydd yn fuddugol!
Steve Williams (Hyfforddwr, Clwb Rygbi Castell-nedd)

Rwyf newydd ddychwelyd i Abertawe ar ôl cwblhau beth sy’n cael ei weld fel ras anoddaf y byd - Marathon y Jyngl. 222 o gilomedrau hunanddigonol drwy Goedwig Amazon Brazil, mewn 7 diwrnod.

Roeddwn yn gwario hyd at 17 awr y diwrnod ar ben fy hun yng nghanol y jyngl yn ymladd drwy’r poen corfforol a brwydrau meddyliol. O nghwmpas i roedd athletwyr elit yn disgyn fel pry. Nid oedd methiant yn opsiwn i mi, ond i 60% o’r cystadleuwyr, dyna oedd eu tynged.

Wedi rhedeg 3,000 milltir mewn 15 mis wrth ymarfer am hyn, ro’n i’n gwybod mod i’n barod yn gorfforol. Roedd bod yn barod yn feddyliol yn rhywbeth gwbl wahanol. Roedd atgofion melys yn help i mi barhau, yn ogystal â mwmian ‘pain is temporary, quitting is forever’ a ‘Glory is not by never falling but the way we rise when we do fall’.

Mae’r mantras yma, dros y blynyddoedd, wedi cael eu defnyddio yn ystod rhai o fuddugoliaethau mwyaf y byd chwaraeon.

Gan fy mod i’n ferch o’r Gŵyr, ges i ddim lot o ddewis dros bwy i gefnogi - Crysau Gwynion Abertawe oedd arwyr fy mrawd a fi. Roedd fy nhad, a’i ffrind Derek yn mynd a ni’n ddi-fael i ffau llewod Abertawe - Sain Helen. Fyddai Derek yn mynd i’r eisteddle, tra bod y tri ohonom ni’n sefyll yn amyneddgar ar y teras i glywed y floedd gan y dorf wrth i’n harwyr rhedeg allan o’r twnnel ac i mewn i’r frwydr. I ni, y lloc oedd y lle i fod. Does dim yn well na’r awyrgylch sydd i’w gael mewn stadiwm llawn dop.

Mae fy hoff atgof rygbi yn fuddugoliaeth hynod o wych ar y 4ydd o Dachwedd 1992. Roedd yn un o’r awyrgylchoedd gorau fyddai Sain Helen byth yn ei brofi. 10,150 wedi eu gwthio i mewn i stadiwm fregus, ond anhygoel Sain Helen, i wylio’r diwrnod mwya’ enwog yn hanes Clwb Rygbi Abertawe wedi’r rhyfel. Roedd y Crysau Gwynion ar fin wynebu Pencampwyr y Byd, Awstralia, a oedd yn chwarae eu tîm prawf, lle ro’dd Abertawe wedi colli rhai o’u chwaraewyr gorau.

Y tensiwn. Y sŵn. Y gwynt. Roedd popeth yn ychwanegu at yr awyrgylch rhyfeddol a chafodd ei greu cyn y chwiban cyntaf. Gwnaeth neb hyd yn oed sylwi ar y glaw a’r niwl.

Ychydig iawn wnaeth rhoi siawns i ddynion Mike Ruddock. Er hynny, roedd yna rywbeth arbennig yn yr aer ym Mae Abertawe'r diwrnod yna.

Roedd hi wir yn frwydr. Scott Gibbs a Garin Jenkins yn sgorio gydag Aled Jenkins yn cadw’r sgôr i fyny gyda dwy gic gosb, gôl adlam a throsiad.

Enillodd y Crysau Gwynion fuddugoliaeth gofiadwy. 21-6

Roedd y poen wnaeth Tony Clement; Mark Titley, Kevin Hopkins, Scott Gibbs, Simon Davies; Aled Williams, Robert Jones; Chris Clark, Garin Jenkins, Keith Colclough, Paul Arnold, Richard Moriarty, Alan Reynolds, Richard Webster and Stuart Davies (capt) deimlo'r diwrnod hwnnw ddim ond dros dro, ond fe fydd yr ysblander yn aros gyda nhw am byth. Trechwyd y ‘Wallabies’.

Wedi i mi ddychwelyd o’r Amazon, roedd yna docyn i weld Y Gweilch yn aros amdanaf. Fy nhad, fy mrawd a finnau, yn union fel yr oedd hi 18 mlynedd yn ôl, yn gwneud y daith awchus i’r stadiwm. Na, does dim byd yn curo’r awyrgylch sydd i’w gael mewn stadiwm llawn dop.

RIP Derek

Cwestiwn ag Ateb!
Enw: Rhydian Roberts
Dyddiad Geni:14/02/1983
Pentref Genedigol: Pontsenni, Powys

1.Pryd ddechreuodd eich diddordeb mewn rygbi?
Pan ro' ni tua 3 oed fe ddechreuodd y diddordeb mewn rygbi. Roedd yr awydd i chwarae yn fy ngwaed. Roedd fy mrawd hŷn yn chwarae rygbi felly roedd hynny’n help, ac roedd fy nhad yn gefnogwr mawr o’r gêm.

2.Beth yw eich atgof cyntaf o rygbi?
Gwylio Paul Thorburn yn trosi cic gosb tu fewn hanner ei hun! Es i allan i’r cae agosaf i ymarfer ddydd a nos, gan freuddwydio am chwarae i Gymru un diwrnod!

3.Pwy oedd dy arwyr yn y byd rygbi?
Mae yna sawl un rwyf yn edmygu dros y blynyddoedd. Roeddwn yn hoff iawn o Vainga Tuigamala, Jonah Lomu a Scott Gibbs. Mewn geiriau arall, y ‘beef cakes’ â chyflymdra!

4.Os na fyset wedi dioddef yr anaf a wnaeth ddiweddu dy yrfa rygbi, lle wyt ti’n meddwl byddet ti nawr?
Wel, fyswn yn bendant wedi parhau i ymgeisio i wisgo’r crys coch! Ond os fyswn wedi llwyddo mae hynny’n fater arall! I fod yn chwaraewr rygbi proffesiynol oedd y freuddwyd, ond wedyn efallai na fyswn wedi cael y cyfle i fod yn ganwr, ac rwyf wrth fy modd yn canu. Os fyswn wedi gwrando ar be roedd y ddynes gyrfau yn ei ddweud fe fyddwn yn 'nanny' neu yn swyddog carchar!!

5.Wyt ti’n mynd i wylio unrhyw un o’r gemau chwe gwlad eleni?
Rwyf wedi cadw blychau yn fy nyddiadur er mwyn gallu gwylio pob un o gemau Cymru. Rwyf hyd yn oed wedi gohirio cyngerdd yn California oherwydd ei fod yn gwrthdaro gyda gem Cymru a Lloegr!

6.Beth yn dy farn di ydi’r tebygrwydd o Gymru’n ennill y Gamp Lawn eleni, a pwy eu bygythiad mwyaf?
Rwy’n credu bod ganddynt gymaint o siawns a phawb arall. Mae gennym y dalent a thîm hyfforddi arbennig felly prawf o gryfder meddyliol ydyw a’r dyfalbarhad i lwyddo. Y Gwyddelod a’r Ffrancwyr yw’r bygythiad!

7.Pa chwaraewr wyt ti’n credu bydd yn serennu dros Gymru yn y twrnamaint?
Does dim gwahaniaeth gen i i fod yn onest. Cyn belled a bod y garfan yn chwarae fel uned, mi fydd pob un yn serennu yn y diwedd pan fyddwn yn codi’r gwpan. Dyna sy’n cyfri!

8.Sut deimlad yw hi i ganu o flaen miloedd yn Stadiwm y Mileniwm?
Anhygoel! Y stadiwm gorau yn y byd i ganu ynddo! Does dim yn curo Stadiwm y Mileniwm!

9.Wyt ti’n credu bod gan y Gweilch siawns o ennill y bencampwriaeth eleni, yn ogystal â’r EDF a Chwpan Heineken?
Rwy’n sicr yn gobeithio! Rwyf wedi rhoi arian arnynt i ennill!

10.Yn olaf, ac yn bwysicach oll, pwy sydd am ennill yma heddiw?
Ymddiheuriadau i unrhyw gefnogwr Leeds sy’n darllen hyn, ond… Y Gweilch wrth gwrs! Gobeithio bydd y gêm yn un da i’w gwylio!

Mae gemau’r penwythnos yma yn dangos pa mor anodd yw hi i’r chwaraewyr a’r cefnogwyr gyda threfn y tymor y dyddiau yma i ranbarthau Cymru. Mae’r gwahanol gystadlaethau mor wasgaredig bellach nes ei bod yn amhosib bron gwybod beth yw beth , ac mae’r gêm hon heno yn enghraifft berffaith o hynny. Munster, y pencampwyr, yn ymweld â’r Liberty. Achlysur mawr, achlysur pwysig. Ond hon yw’r gêm gyntaf i’r Gweilch yng Nghynghrair Magners ers diwedd mis Hydref, bum wythnos gyfan yn ôl, a fydd dim un arall am dair wythnos arall pan fydd y Gweilch yn ymweld â Pharc y Scarlets ar Ŵyl San Steffan.

Un dracht o’r Magners yw’r penwythnos hwn felly i holl dimoedd y Cynghrair Celtaidd, ar ôl mis cyfan ar y llwyfan rhyngwladol ac ar drothwy pythefnos o emau hollbwysig yn Ewrop, ac mae’n ddilema i’r hyfforddwyr. A oes disgwyl er enghraifft i fechgyn fel Ryan Jones ac Alun Wyn Jones allu rhoi o’u gore ar ôl pedair gem ryngwladol hynod o gorfforol mewn pedair wythnos? Gellid gofyn yr un cwestiwn am Gethin Jenkins a Jamie Roberts gyda’r Gleision; Stephen Jones a Mathew Rees gyda’r Scarlets a Luke Charteris gyda’r Dreigiau. Yn amlwg, mae ‘na demtasiwn i roi hoe iddyn nhw dros y penwythnos hwn, i wneud yn siŵr eu bod nhw wedi dad flino’n llwyr ac yn llawn egni a brwdfrydedd unwaith eto wrth gamu ymlaen at bythefnos allweddol yng Nghwpan Heineken Ewrop. Ond ar y llaw arall, mae her y Cynghrair Celtaidd yn fwy fyth eleni gyda’r drefn newydd. Pob tîm yn anelu am y pedwar ucha' er mwyn bod yno ar gyfer y “play off” ar ddiwedd y tymor. Ond i dimoedd Cymru - y ffactor ychwanegol y tymor hwn o geisio osgoi bod yr isa’ o’r pedwar rhanbarth, neu bydd ‘na ddim lle yn y brif gystadleuaeth yn Ewrop y tymor nesa .Felly, rhaid canolbwyntio ar y penwythnos hwn hefyd, ac mae’r cefnogwyr yn disgwyl gweld y tîm cryfa’ ar y cae bob Sadwrn, yn enwedig wrth groesawu tîm mor nerthol a deniadol a’r Pencampwyr o Orllewin yr Ynys Werdd.

Beth felly yw’r ateb? I fi, y drefn ddelfrydol fydda hon: Chware gemau’r Cynghrair Celtaidd i gyd ym misoedd cyntaf y tymor i orffen erbyn diwedd Ionawr ar ôl rhoi bwlch am dair gem ryngwladol ym Mis Tachwedd. Dechrau Cwpan Ewrop wedyn a chynnal y gemau hynny i gyd wedyn yn un bloc gyda’i gilydd, ac yna cael Pencampwriaeth y Chwe Gwlad yn glo ar y tymor cyn mentro bant ar deithiau’r Haf. I fi, mae hynny’n gwneud synnwyr - y tymor wedi ei strwythuro fel bod pawb yn gwybod ble maen nhw; y cyffro yn y gwahanol gystadlaethau yn cynyddu o Sadwrn i Sadwrn heb fwlch, a’r gwahanol gyfnodau yn gam ymlaen gyda’r safon yn codi’n gyson wrth i’r tymor fynd rhagddo. Syniad da? Ie medda fi - ond go brin y caiff e byth mo’i dderbyn!

Mae gan dwyllo canlyniadau gwahanol. Os allwch ddianc heb gael eich dal, mae’n llwyddiant i chi. Cewch ei dal, ac mae’n rhaid i chi dderbyn y canlyniad a byw gyda’r cywilydd. Mae llawer wedi gofyn i mi ers sgandal ‘BLOODGATE’ os oeddwn yn gwybod beth oedd yn digwydd.
Oedd, roedd gen i amheuon. Pan welais Nick Evans yn cynhesu ar yr ochr, roeddwn yn ymwybodol mai’r unig ffordd gallai ddod yn ôl i’r cae fyddai drwy amnewidiad gwaed. Nid oeddwn yn credu byddent yn mynd mor bell â hyn i wneud hynny. Mae ôl-ddoethineb yn beth wych, ac efallai ddylwn i wedi bod mwy gwyliadwrus, ond nid oedd rheswm i mi amau gair meddyg y Harlecwins. Efallai dylwn wedi mynnu gweld y briw, ond eto os oedd y briw yn rhan o’i geg nad oeddwn gallu gweld, nid wyf i’n gymwys i ddweud fel arall.
Mae twyllo wedi bodoli yn chwaraeon proffesiynol erioed, ac yn mynd i barhau os ydym yn ei hoffi neu beidio. Beth am Andy Haden yn neidio allan o’r llinell yn erbyn Cymru yn 1978 mewn ymdrech i gael cic gosb i Seland Newydd ennill yr ornest? Nad twyllo yw hyn hefyd? Neu ai dyma beth elwir yn trechafwriaeth, cyn belled a’i bod yn ffafrio’i tîm nhw?
Wrth edrych yn ôl nawr, rwy’n falch methodd Nick Evans y gôl adlam, neu byddai wir wedi bod yn llanast. Rwyf wedi ailchwarae’r foment yn fy mhen sawl gwaith credwch chi fi, a’r unig beth rwy’n difaru yw nad oeddwn fwy gwyliadwrus o beth oedd yn digwydd pan ddaeth anaf Williams i’m sylw, ond gallaf sicrhau un peth, os fyswn wedi gweld y dystiolaeth o Williams yn poeri gwaed a wincio wrth adael y cae, fyswn wedi cymryd camau pellach.
Fel dyfarnwr, nid oes ots gennai pa dim sy’n ennill, cyn belled mod i wedi dyfarnu yn deg ac yn gyson, heb unrhyw gamgymeriadau amlwg.
Roedd dyletswydd ar rygbi yma i sefyll a dangos i’r rhai hynny ynghlwm â’r digwyddiad nad oedd y fath yma o chwarae yn dderbyniol na chwaith yn mynd i gael ei derbyn. Da iawn i ERC am ddelio gyda hyn. Yn bersonol, credaf fod yr unigolion wedi cael eu delio gydag yn y modd cywir.
Mae fersiwn Saesneg o hunangofiant Nigel ‘Half Time’ ar gael yn y siopau ar yr 21ain o Hydref
Mae’r fersiwn Cymraeg ‘Hanner Amser’ ar gael yn y siopau nawr